Vì sao trạm trộn bê tông nhựa nóng dùng dầu truyền nhiệt?
Trạm trộn bê tông nhựa nóng dùng dầu truyền nhiệt để gia nhiệt bồn nhựa đường, phễu sấy cốt liệu và bồn nhũ tương qua hệ tuần hoàn kín, vì loại dầu này chịu nhiệt cao mà không sôi, không sinh áp suất lớn như hơi nước.
- Dầu truyền nhiệt tuần hoàn qua bồn chứa, phễu sấy, bồn nhũ tương để giữ nhiệt ổn định
- Dầu truyền nhiệt khác hẳn dầu thủy lực và dầu động cơ dù cùng gọi là “dầu công nghiệp”
- Trạm bê tông xi măng tươi không cần dầu truyền nhiệt vì không có công đoạn gia nhiệt vật liệu
Trạm trộn bê tông có thật sự thường dùng dầu? Kiểm chứng tiền đề trước khi trả lời
Câu hỏi “trạm trộn bê tông dùng dầu gì” nghe đơn giản, nhưng tiền đề đằng sau nó lại sai một nửa. Không phải trạm trộn bê tông nào cũng cần dầu truyền nhiệt. Tôi không khẳng định mọi trạm đều dùng loại dầu này, chỉ trạm có công đoạn gia nhiệt nhựa đường mới cần đến nó, nên trước khi giải thích vì sao, bạn cần biết mình đang hỏi về loại trạm nào.
Dầu truyền nhiệt khác gì dầu thủy lực và dầu bôi trơn
Dầu truyền nhiệt, tiếng Anh gọi là heat transfer oil, là dầu chuyên dùng để mang nhiệt đi trong một hệ kín, khác hẳn dầu thủy lực vốn dùng để truyền lực hay dầu bôi trơn dùng để giảm ma sát. Theo tiêu chuẩn phân loại họ Q trong ISO 6743-12:1989, dầu truyền nhiệt được xếp riêng khỏi các nhóm dầu công nghiệp khác, đúng vì chức năng của nó không giống bất kỳ loại dầu nào đang dùng trong trạm trộn. BSI ghi rõ tiêu chuẩn này vẫn đang hiện hành, dù đang được xem xét lại.
Loại trạm nào mới cần dầu truyền nhiệt
Vậy loại trạm nào mới cần? Chỉ trạm có khâu nấu nhựa đường, sấy nóng cốt liệu hay giữ nhiệt nhũ tương mới cần một hệ gia nhiệt bằng dầu. Trạm bê tông xi măng tươi không nấu gì cả, nên không có lý do gì phải lắp hệ dầu truyền nhiệt. Đây là chỗ nhiều người nhầm, và cũng là lý do tôi luôn hỏi lại “trạm của bạn là loại nào” trước khi trả lời tiếp.
QCVN 14:2018 có áp dụng cho dầu truyền nhiệt không
Một điểm cần nói rõ ngay: QCVN 14:2018 (BKHCN), quy chuẩn kỹ thuật về dầu nhờn, chỉ điều chỉnh dầu nhờn dùng cho động cơ đốt trong, cả 2 kỳ lẫn 4 kỳ, không áp dụng cho dầu thủy lực, dầu bánh răng, dầu máy nén hay dầu truyền nhiệt. Tức là khi mua dầu truyền nhiệt cho trạm trộn, bạn không thể đối chiếu theo quy chuẩn này, phải dựa vào tiêu chuẩn kỹ thuật khác và tài liệu kỹ thuật (TDS) của nhà sản xuất.
Nói đến đây chắc bạn cũng đoán được, phần khó nhất không nằm ở việc mua dầu, mà ở việc biết mình thật sự cần loại nào. Và trước khi bàn tới dầu gia nhiệt, có một hệ dầu khác trong trạm cũng hay bị bỏ quên cho tới khi hỏng mới biết: hệ thủy lực vận hành băng tải, cửa xả, piston nén. Muốn biết lúc nào dầu thủy lực đang kêu cứu, bạn có thể xem qua dấu hiệu dầu thủy lực bị hỏng để kiểm tra trước khi nó kéo theo cả dây chuyền dừng máy.
Vì sao trạm trộn bê tông nhựa nóng cần dầu truyền nhiệt
Lý do cốt lõi để trạm nhựa nóng chọn dầu truyền nhiệt thay vì hơi nước hay điện trở trực tiếp là an toàn vận hành, chứ không chỉ vì tiết kiệm chi phí như nhiều bài viết khác ngụ ý. Tôi nói thẳng quan điểm này vì nó quyết định cách bạn nhìn cả hệ thống: nếu chỉ nghĩ đến tiền, bạn dễ chọn sai thứ cần ưu tiên.
Nhựa đường phải được giữ ở nhiệt độ cao liên tục, thường trên một trăm độ C, để không đông cứng trong bồn chứa. Nếu dùng nước để gia nhiệt, ở nhiệt độ đó nước đã bốc hơi thành áp suất lớn, và một hệ hơi nước áp suất cao trong môi trường công trường bụi bặm là rủi ro không đáng đánh đổi. Dầu truyền nhiệt thì khác. Nó có thể vận hành ở nhiệt độ cao mà vẫn ở dạng lỏng, áp suất trong hệ gần như bằng áp suất khí quyển. Không sôi, không tăng áp đột ngột, đó là lý do kỹ sư thiết kế trạm chọn nó chứ không phải chọn bừa.
Dầu truyền nhiệt tuần hoàn liên tục qua ba cụm chính trong trạm:
- Bồn chứa nhựa đường, để giữ nhựa ở trạng thái lỏng, sẵn sàng trộn
- Phễu sấy cốt liệu, hỗ trợ giữ nhiệt trước khi phối trộn
- Bồn nhũ tương, giữ nhiệt ổn định cho nhũ tương chờ sử dụng
Nhưng có một ràng buộc kỹ thuật ít người để ý: dầu truyền nhiệt chỉ nên dùng trong hệ tuần hoàn cưỡng bức, tức có bơm đẩy dầu đi khắp hệ, chứ hệ đối lưu tự nhiên không đủ lưu lượng để tránh quá nhiệt cục bộ tại điểm tiếp xúc nguồn nhiệt. Nói cách khác, không phải cứ đổ dầu truyền nhiệt vào là an toàn, mà hệ thống đường ống và bơm phải được thiết kế đúng để dầu luôn được đẩy đi, không đọng lại một chỗ.
Tôi thấy khá tiếc khi nhiều trạm nhỏ tiết kiệm ở đúng chỗ không nên tiết kiệm, tức là bớt công suất bơm tuần hoàn để giảm chi phí đầu tư ban đầu. Hệ dầu truyền nhiệt mà bơm yếu thì chẳng khác nào mạch máu bị hẹp, nhiệt dồn cục bộ ở một điểm và dầu xuống cấp nhanh hơn hẳn so với vận hành đúng thiết kế. Đáng lẽ phải lo ngay từ đầu thì lại để tới lúc dầu đen kịt mới giật mình đi hỏi!
Nếu bạn muốn hình dung rõ hơn cảnh một hệ dầu truyền nhiệt vận hành thực tế trông ra sao, kể cả quy mô ứng dụng công nghiệp khác ngoài trạm trộn, có thể xem thêm ở phần nói về dầu truyền nhiệt tại TPHCM để thấy loại dầu này được dùng rộng tới mức nào trong các ngành cần giữ nhiệt ổn định.
Trạm bê tông xi măng tươi và trạm bê tông nhựa nóng dùng dầu khác nhau ra sao
Tôi luôn khuyên người đọc xác định đúng loại trạm của mình trước khi hỏi “dùng dầu gì”, vì câu trả lời khác hẳn nhau giữa hai loại. Hỏi sai câu thì dù có nghe hết bài này cũng không áp dụng được.
| Tiêu chí | Trạm bê tông xi măng tươi | Trạm bê tông nhựa nóng |
|---|---|---|
| Có công đoạn gia nhiệt vật liệu? | Không | Có (nhựa đường, cốt liệu, nhũ tương) |
| Loại dầu cần dùng | Dầu thủy lực (xi lanh, bơm bê tông), dầu bánh răng | Dầu thủy lực + dầu bánh răng + dầu truyền nhiệt |
| Vai trò chính của dầu | Truyền lực cơ học, bôi trơn | Truyền lực cơ học + mang nhiệt trong hệ kín |
| Rủi ro nếu dùng sai dầu | Mòn bơm, hỏng xi lanh | Mòn bơm, hỏng xi lanh, và cháy nổ nếu dùng sai dầu cho hệ gia nhiệt |
Trạm xi măng tươi vận hành bằng lực đẩy thủy lực cho xi lanh, bơm bê tông, và bánh răng trộn. Mọi thứ ở nhiệt độ thường, không có khâu nào cần giữ nóng vật liệu. Dầu thủy lực và dầu bánh răng ở đây làm đúng việc của chúng: truyền lực, chịu áp, bôi trơn. Không có lý do gì để lắp thêm một hệ dầu truyền nhiệt vào một trạm như vậy, vì chẳng có gì cần giữ nóng cả.
Trạm nhựa nóng thì khác hẳn. Ngoài hệ thủy lực giống trạm xi măng tươi để vận hành băng tải và cửa xả, nó còn cõng thêm cả một hệ gia nhiệt riêng, vận hành song song, độc lập. Hai hệ dầu này không được trộn lẫn, không thay thế cho nhau, dù cùng nằm trong một trạm.
Lưu ý: Nếu bạn đang vận hành trạm nhựa nóng mà chưa chắc hệ nào dùng dầu gì, đừng đoán. Một hệ thủy lực dùng nhầm dầu truyền nhiệt hay ngược lại đều dẫn tới hao mòn nhanh, thậm chí hỏng thiết bị sớm hơn dự kiến rất nhiều.
Muốn biết cụ thể các dòng dầu truyền nhiệt đang phổ biến trên thị trường để đối chiếu với hệ đang dùng, bạn có thể xem thêm ở các loại dầu truyền nhiệt phổ biến hiện nay. Còn nếu vẫn phân vân chưa chắc trạm của mình thuộc diện nào, gọi thẳng 0967 555 999, tôi nói chuyện trực tiếp cho nhanh.
Dầu truyền nhiệt khác dầu thủy lực, dầu động cơ ở điểm nào
Cùng gọi là “dầu công nghiệp” nhưng ba loại này sinh ra để làm ba việc khác nhau. Tôi không khuyến khích dùng tạm dầu thủy lực cho hệ gia nhiệt dù giá có rẻ hơn, vì hai hệ được thiết kế cho mục đích chịu nhiệt hoàn toàn khác nhau, đổ nhầm là rước họa!
| Tiêu chí | Dầu truyền nhiệt | Dầu thủy lực | Dầu động cơ |
|---|---|---|---|
| Nhiệm vụ chính | Mang nhiệt đi trong hệ kín | Truyền áp lực cơ học | Bôi trơn, làm mát động cơ |
| Môi trường vận hành | Nhiệt độ cao liên tục, tuần hoàn kín | Áp suất lớn, nhiệt độ vừa phải | Nhiệt độ dao động, có đốt cháy |
| Tiếp xúc không khí khi rò rỉ | Dễ tự bốc cháy ở nhiệt độ cao | Thường không tự bốc cháy | Thường không tự bốc cháy |
| Có dùng thay cho nhau được không | Không | Không | Không |
Lưu ý: Dầu truyền nhiệt nóng có thể tự bốc cháy nếu phun hay rò ra ngoài không khí, nên đây không phải thứ “tạm dùng đỡ” được. Dầu thủy lực và dầu động cơ không được thiết kế để chịu kiểu nhiệt độ vận hành liên tục của hệ gia nhiệt, dùng lâu là hỏng cả hệ lẫn dầu.
Vì sao không thể đổ chung một loại dầu cho cả hai hệ
Nhiều người thắc mắc: cùng là dầu, sao không đổ đại một loại cho xong? Tôi trả lời thẳng: hệ gia nhiệt là hệ kín, thiết kế để chịu nhiệt liên tục ở mức cao mà không sôi, trong khi dầu thủy lực lo chuyện truyền áp lực cho xi lanh chứ không lo chịu nhiệt lâu dài.
Đổ nhầm, cái mất không chỉ là tiền dầu mà có khi là cả bồn chứa và đường ống. Nghe có vẻ chỉ là “đổ nhầm chai dầu”, nhưng thiệt hại thì chẳng đùa được đâu. Muốn biết dầu thủy lực vốn dùng cho máy nào mới đúng bài, bạn xem thêm ở dầu thủy lực dùng cho máy nào để tránh nhầm hai thế giới này với nhau.
Chọn độ nhớt dầu truyền nhiệt theo nhiệt độ vận hành thực tế
Đừng chọn dầu truyền nhiệt theo cái tên quen miệng. Tôi cho rằng việc chọn phải dựa trên nhiệt độ vận hành thực tế ghi trong TDS (tài liệu kỹ thuật) của từng sản phẩm, chứ không phải chọn theo số hiệu như kiểu mua dầu thủy lực.
Đọc TDS dầu truyền nhiệt trước khi mua: những thông số cần xem
TDS không chỉ để đối chiếu cho có, nó là thứ quyết định dầu có “sống” được trong hệ của bạn hay không. Bốn thông số cần nhìn trước tiên:
- Độ nhớt ở 40°C và ở 100°C, cho biết dầu đặc hay loãng ở từng mức nhiệt vận hành
- Điểm chớp cháy cốc hở (COC), mức nhiệt độ mà hơi dầu bắt đầu bắt lửa khi có nguồn lửa
- Điểm đông đặc, mức nhiệt thấp nhất dầu còn chảy được, quan trọng lúc khởi động lạnh
- Tỷ trọng ở 15°C hoặc 20°C, dùng để tính khối lượng khi đổ theo thể tích
Ví dụ một dòng dầu truyền nhiệt có TDS ghi độ nhớt khoảng 30,4 mm²/s ở 40°C, 5,4 mm²/s ở 100°C, chớp cháy COC 230°C, đông đặc −12°C, tỷ trọng 0,857 kg/l ở 15°C. Một dòng khác lại ghi tỷ trọng 857 kg/m³ ở 20°C, chớp cháy cốc kín 208°C, cốc hở 220°C, đông đặc −12°C, độ nhớt 29 mm²/s ở 40°C, 5,1 mm²/s ở 100°C và 1,4 mm²/s ở 200°C. Thấy chưa, cùng gọi là “dầu truyền nhiệt” mà hai TDS cho hai bộ số khác nhau hẳn!
Vì sao không nên chọn dầu truyền nhiệt chỉ theo cấp số quen gọi
Dầu thủy lực có thói quen gọi theo cấp ISO VG 32, 46, 68, nhiều người mang luôn thói quen đó sang dầu truyền nhiệt. Đây là chỗ dễ chọn sai nhất.
- Cấp số của dầu truyền nhiệt không nói lên khả năng chịu nhiệt tối đa của nó, mỗi hãng công bố riêng trong TDS
- Nhiệt độ vận hành thực tế của hệ trạm (bao nhiêu độ, liên tục hay dao động) mới là cơ sở chọn, không phải con số quen tay
- Hai dầu cùng cấp nhớt nhưng khác hãng có thể khác hẳn điểm chớp cháy và điểm đông đặc
Tôi từng thấy người mua chỉ hỏi “có loại 46 không” rồi lấy đại, không hỏi nhiệt độ vận hành hệ mình đang ở đâu. Cách đó giống như đi mua giày chỉ hỏi số 42 mà không ướm thử chân! Muốn chọn đúng, cứ đưa thông số nhiệt độ vận hành thực tế của trạm cho bên bán, họ đối chiếu TDS giúp bạn, nhanh và chắc hơn nhiều.
Dấu hiệu nào cho thấy dầu truyền nhiệt trong trạm cần thay
Dầu truyền nhiệt không báo hỏng bằng tiếng động như vòng bi, nó báo bằng màu, bằng cặn, và bằng hiệu suất gia nhiệt tụt dần. Tôi khuyên lấy mẫu đúng một điểm cố định mỗi lần kiểm tra, vì so sánh mẫu lấy ở vị trí khác nhau sẽ cho kết quả sai lệch, dễ bỏ sót đúng lúc cần thay.
- Dầu đổi màu sẫm bất thường so với lần kiểm tra trước, kèm mùi khét nhẹ
- Xuất hiện cặn hoặc vẩn đục khi để mẫu lắng
- Hệ gia nhiệt mất nhiều thời gian hơn để đạt nhiệt độ vận hành như trước
- Có hiện tượng sủi bọt hoặc tiếng kêu bất thường ở bơm tuần hoàn
Lấy mẫu dầu truyền nhiệt đúng cách như thế nào
Quy trình lấy mẫu không phức tạp nhưng phải đúng: lấy mẫu tại điểm đang tuần hoàn, dùng đúng điểm đó cho các lần kiểm tra sau, lượng mẫu khoảng 300 ml là đủ để phân tích các chỉ tiêu cơ bản như điểm chớp cháy, độ nhớt, chỉ số axit tổng (TAN), và khi cần thì chưng cất bằng sắc ký khí.
Lưu ý: Sản phẩm phân hủy bay hơi sinh ra trong dầu truyền nhiệt khi vận hành lâu phải được thoát khí và thu ở bình ngưng, không được để tích tụ trong hệ kín. Và nhớ, dầu truyền nhiệt nóng mà rò rỉ ra ngoài không khí có thể tự bốc cháy, nên phát hiện rò rỉ là phải xử lý ngay, không để qua ca sau!
Nhiều người làm kỹ thuật vẫn quen lấy mẫu chỗ nào tiện tay nhất, nghĩ đằng nào cũng là cùng một bồn dầu. Tôi thấy hơi xót khi gặp kiểu này, vì lấy mẫu kiểu đó thì chẳng khác nào đo huyết áp mỗi lần một tư thế khác nhau rồi đem so sánh kết quả. Cố định một điểm, mọi thứ sẽ rõ ràng hơn hẳn.
Chi phí thay dầu truyền nhiệt cho trạm trộn gồm những khoản nào
Thay dầu truyền nhiệt không chỉ là tiền mua dầu mới đổ vào. Tôi khuyên không trộn dầu truyền nhiệt khác hãng để tránh giảm độ bền nhiệt, kể cả khi giá chênh lệch không nhiều, vì cái giá phải trả sau đó thường đắt hơn số tiền tiết kiệm được ban đầu.
Những khoản tiền cần tính trước khi thay dầu
- Tiền dầu theo dung tích bồn. Dầu truyền nhiệt S4 có giá công bố, đã gồm VAT 8%, cho phuy 200 lít, bạn cứ gọi hotline để tôi báo con số cập nhật đúng thời điểm, vì giá có thể thay đổi theo đợt nhập hàng
- Chi phí súc rửa hệ thống nếu đổi sang hãng dầu khác. Tôi không khuyên trộn dầu truyền nhiệt khác loại, vì vậy khi đổi hãng gần như phải súc sạch dầu cũ trước, đó là khoản phát sinh nhiều người quên tính
- Nhân công tháo lắp, kiểm tra đường ống và bơm tuần hoàn trong lúc thay dầu
Dung tích bồn mỗi trạm một khác, nên số tiền cuối cùng cũng khác nhau nhiều. Có trạm bồn nhỏ chỉ vài trăm lít, có trạm bồn lớn gấp mấy lần, tính gộp cả ba khoản trên thì chênh lệch không nhỏ đâu! Nếu bạn muốn biết thêm vài lựa chọn dầu truyền nhiệt khác đang có trên thị trường để cân đối ngân sách, có thể xem báo giá dầu truyền nhiệt Castrol Perfecto HT 5 để so sánh thêm.
Dầu truyền nhiệt không phải thứ bạn tự ý thay thế bằng dầu thủy lực hay dầu động cơ cho tiện, và cũng không phải thứ cứ thấy rẻ hơn là trộn vào cho đỡ tốn. Hệ gia nhiệt của trạm là hệ kín, vận hành liên tục ở nhiệt độ cao, sai một ly là mất cả bồn dầu lẫn thời gian dừng máy.
Tôi thấy tiếc nhất là khi chủ trạm tiết kiệm vài trăm nghìn tiền súc rửa rồi phải trả giá bằng cả tuần dừng máy sửa chữa. Nếu bạn đang cầm trên tay thông số nhiệt độ vận hành của trạm và chưa chắc nên chọn loại nào, cứ gọi tôi qua hotline miền Nam 0967 555 999 hoặc miền Bắc 0974 656 789, tôi đối chiếu TDS và báo giá theo đúng dung tích bồn của bạn.
Vào nghề dầu nhớt từ năm 2010, tư vấn chọn dầu cho cả máy công nghiệp lẫn xe. Trực tiếp xử lý nhiều ca chọn sai cấp, thay trễ hay pha lẫn dầu cho khách ở các ngành khác nhau.