Dầu thủy lực bị nhiễm nước là một trong những dạng nhiễm bẩn đáng lưu ý của hệ thống thủy lực. Nước có thể xâm nhập từ môi trường, hơi ẩm ngưng tụ, bộ làm mát bị rò, quá trình vệ sinh thiết bị hoặc ngay trong khâu bảo quản và châm dầu.
Điều khó nhận biết là dầu có nước không phải lúc nào cũng chuyển sang trắng sữa ngay. Khi lượng nước còn thấp, dầu có thể vẫn tương đối trong nhưng chất lượng dầu và các chi tiết kim loại trong hệ thống đã có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Vì vậy, khi nghi ngờ dầu thủy lực nhiễm nước, cần xác định nước xâm nhập từ đâu, mức độ nhiễm nước và tình trạng thực tế của dầu trước khi quyết định lọc, tách nước hay thay toàn bộ dầu.
Thông tin nhanh: Dầu chuyển trắng đục hoặc trắng sữa là dấu hiệu dễ thấy của nước phân tán trong dầu, nhưng nước cũng có thể tồn tại ở dạng hòa tan hoặc nước tự do. Không nên chỉ quan sát bằng mắt để kết luận dầu hoàn toàn không có nước.
Nước tồn tại trong dầu thủy lực dưới những dạng nào?
Nước trong dầu thủy lực có thể tồn tại ở nhiều trạng thái khác nhau. Việc hiểu đúng trạng thái của nước giúp lựa chọn phương pháp xử lý phù hợp hơn.
1. Nước hòa tan trong dầu
Một lượng nước nhỏ có thể hòa tan trong dầu và chưa tạo ra biểu hiện rõ ràng bằng mắt thường. Mức nước dầu có thể giữ ở trạng thái hòa tan phụ thuộc vào loại dầu, nhiệt độ và tình trạng dầu.
Vì vậy, dầu nhìn trong không có nghĩa chắc chắn hoàn toàn không chứa nước.
2. Nước phân tán trong dầu
Khi lượng nước tăng vượt khả năng giữ ở trạng thái hòa tan, các giọt nước rất nhỏ có thể phân tán trong dầu.
Lúc này dầu thường bắt đầu chuyển sang trạng thái đục, mờ hoặc trắng sữa.
Nếu dầu của máy đã xuất hiện màu trắng đục rõ rệt, xem thêm bài dầu thủy lực bị trắng sữa: nguyên nhân và cách xử lý.
3. Nước tự do
Khi lượng nước đủ lớn và dầu có khả năng tách nước tốt, nước có thể tách thành một lớp riêng và lắng xuống đáy bồn do nước có khối lượng riêng lớn hơn dầu.
Đây là lý do tại sao kiểm tra hoặc xả nước tại vị trí thấp của bồn có thể giúp phát hiện nước tự do trong một số hệ thống.
7 nguyên nhân khiến dầu thủy lực bị nhiễm nước
1. Hơi ẩm ngưng tụ trong bồn dầu
Bồn dầu không hoàn toàn kín với môi trường. Khi nhiệt độ hệ thống thay đổi giữa lúc vận hành và dừng máy, không khí có thể đi vào và ra khỏi bồn thông qua bộ thở.
Trong môi trường có độ ẩm cao, hơi nước trong không khí có thể ngưng tụ bên trong bồn.
Hiện tượng này đáng chú ý đối với máy hoạt động ngoài trời, khu vực ven biển, môi trường nóng ẩm hoặc thiết bị thường xuyên trải qua chu kỳ nóng – nguội.
2. Nước mưa hoặc nước rửa máy xâm nhập
Máy công trình thường xuyên làm việc ngoài trời và được vệ sinh bằng nước áp lực.
Nếu nắp bồn, gioăng, bộ thở hoặc các vị trí làm kín không tốt, nước có thể xâm nhập trực tiếp vào hệ thống.
Vì vậy khi dầu bất ngờ nhiễm nhiều nước sau một đợt mưa lớn hoặc vệ sinh máy, nên kiểm tra các vị trí này trước.
3. Bộ làm mát dầu bị rò
Một số hệ thống sử dụng bộ trao đổi nhiệt có nước làm mát. Nếu bộ trao đổi nhiệt bị thủng hoặc rò bên trong, nước làm mát có thể đi vào dầu.
Đây là trường hợp cần được xử lý sớm vì nếu chỉ thay dầu mà không sửa bộ làm mát, dầu mới sẽ tiếp tục bị nhiễm nước.
4. Phớt và gioăng bị hỏng
Phớt, gioăng và các điểm làm kín xuống cấp có thể tạo đường cho nước hoặc hơi ẩm từ môi trường xâm nhập.
Đặc biệt với thiết bị làm việc trong môi trường ẩm, bùn, nước hoặc thường xuyên rửa máy, tình trạng làm kín cần được kiểm tra định kỳ.
5. Dầu mới đã nhiễm nước trong quá trình bảo quản
Dầu chưa đưa vào máy vẫn có khả năng nhiễm nước nếu thùng phuy hoặc bồn chứa được bảo quản không đúng cách.
Ví dụ, phuy dầu để ngoài trời, nắp không kín hoặc nước đọng quanh miệng phuy có thể làm tăng nguy cơ nước xâm nhập.
Do đó cần bảo quản dầu mới ở nơi khô ráo, có mái che và dụng cụ bơm/châm dầu phải sạch.
6. Dụng cụ châm dầu hoặc bồn trung gian bị nhiễm nước
Xô, bơm, ống dẫn hoặc bồn trung gian nếu còn nước bên trong có thể đưa nước trực tiếp vào hệ thống khi châm dầu.
Đây là nguyên nhân đơn giản nhưng khá dễ bỏ qua.
7. Nước còn lại sau sửa chữa hoặc vệ sinh hệ thống
Sau quá trình vệ sinh, sửa chữa hoặc mở hệ thống, nước và độ ẩm có thể còn lại trong đường ống, bồn hoặc các chi tiết.
Nếu không làm sạch và làm khô phù hợp trước khi đưa dầu vào, dầu mới có thể nhanh chóng bị nhiễm nước.
Dầu thủy lực nhiễm nước gây tác hại gì?
Nước không chỉ làm thay đổi màu dầu. Tùy mức độ nhiễm và thiết kế hệ thống, nước có thể ảnh hưởng đến cả dầu lẫn thiết bị.
Giảm khả năng bôi trơn
Nước có thể ảnh hưởng đến khả năng hình thành màng dầu tại các bề mặt cần bôi trơn, đặc biệt tại những vị trí chịu tải cao.
Thúc đẩy ăn mòn và gỉ sét
Sự hiện diện của nước làm tăng nguy cơ ăn mòn các bề mặt kim loại bên trong bồn, đường ống, van và các chi tiết khác.
Ảnh hưởng đến phụ gia và tuổi thọ dầu
Nước có thể tác động bất lợi đến một số thành phần phụ gia và thúc đẩy các quá trình làm dầu suy giảm nhanh hơn.
Tăng nguy cơ tạo cặn
Nước kết hợp với sản phẩm oxy hóa và chất bẩn có thể góp phần hình thành cặn, ảnh hưởng đến lọc và các khe hở nhỏ trong hệ thống.
Ảnh hưởng đến bơm và van
Trong hệ thống yêu cầu độ sạch cao, sự kết hợp giữa nước, hạt bẩn và ăn mòn có thể ảnh hưởng đến bơm, van điều khiển và các bộ phận chính xác.
Dấu hiệu nhận biết dầu thủy lực bị nhiễm nước
Một số dấu hiệu có thể giúp phát hiện sớm:
- Dầu chuyển đục hoặc trắng sữa.
- Có lớp nước lắng dưới đáy bồn.
- Có giọt nước trong mẫu dầu.
- Xuất hiện gỉ sét bên trong bồn hoặc trên chi tiết.
- Lọc dầu nhanh bẩn bất thường.
- Dầu tạo bọt hoặc hoạt động không ổn định.
- Kết quả phân tích cho thấy hàm lượng nước tăng.
Nếu dầu đồng thời xuất hiện nhiều bọt, cần kiểm tra cả khả năng lọt khí và nhiễm nước. Xem bài dầu thủy lực bị nổi bọt: 7 nguyên nhân và cách xử lý.
Cách kiểm tra nước trong dầu thủy lực
1. Quan sát mẫu dầu
Lấy mẫu dầu vào chai sạch, trong suốt và quan sát màu sắc, độ trong cũng như khả năng xuất hiện nước tự do.
Đây là cách kiểm tra ban đầu đơn giản nhưng không đủ để phát hiện chính xác lượng nước thấp.
2. Để mẫu dầu lắng
Trong trường hợp có nhiều nước tự do, sau một khoảng thời gian có thể quan sát thấy sự phân lớp hoặc nước lắng xuống phía dưới.
Tuy nhiên, nước phân tán hoặc hòa tan có thể không dễ nhận biết theo cách này.
3. Kiểm tra bằng phương pháp phân tích
Khi cần biết chính xác hàm lượng nước, đặc biệt với hệ thống quan trọng hoặc lượng dầu lớn, nên lấy mẫu và phân tích bằng phương pháp phù hợp.
Kết quả thường được thể hiện bằng ppm hoặc phần trăm hàm lượng nước.
Không nên áp dụng một con số ppm cố định cho tất cả hệ thống, vì giới hạn nước chấp nhận được phụ thuộc vào loại thiết bị, dầu sử dụng và yêu cầu của nhà sản xuất.
Dầu thủy lực nhiễm bao nhiêu nước thì phải thay?
Không có một mức ppm duy nhất áp dụng cho tất cả các hệ thống thủy lực.
Thiết bị có servo, van chính xác hoặc yêu cầu độ sạch cao thường cần kiểm soát nước nghiêm ngặt hơn hệ thống thủy lực thông thường.
Khi đánh giá có cần thay dầu hay không, nên xem đồng thời:
- Hàm lượng nước đo được.
- Yêu cầu của nhà sản xuất thiết bị.
- Loại dầu đang sử dụng.
- Tình trạng oxy hóa và độ nhớt của dầu.
- Mức độ nhiễm hạt.
- Giá trị và mức độ quan trọng của thiết bị.
Vì vậy, không nên chỉ nghe một con số như “500 ppm” rồi áp dụng cho mọi loại máy.
Dầu thủy lực bị nhiễm nước có cần thay toàn bộ không?
Không phải trường hợp nào cũng bắt buộc thay toàn bộ dầu.
Quyết định phụ thuộc vào lượng nước, tình trạng dầu và nguyên nhân gây nhiễm.
| Tình trạng | Hướng xử lý tham khảo |
|---|---|
| Lượng nước thấp, dầu còn tốt | Tìm nguồn nước và cân nhắc phương pháp loại nước phù hợp |
| Có nước tự do | Xả nước tại điểm thấp và tiếp tục kiểm tra tình trạng dầu |
| Nước phân tán nhiều | Cân nhắc lọc/tách nước chuyên dụng hoặc thay dầu tùy tình trạng |
| Dầu đã oxy hóa, nhiều cặn | Cân nhắc thay dầu và làm sạch hệ thống phù hợp |
| Nhiễm nước do bộ làm mát rò | Sửa nguồn rò trước khi xử lý hoặc thay dầu |
Nếu dầu đã xuống cấp nghiêm trọng, việc chỉ tách nước không thể khôi phục hoàn toàn chất lượng dầu.
Cách tách nước khỏi dầu thủy lực
Tùy trạng thái của nước và quy mô hệ thống, có thể sử dụng các phương pháp khác nhau.
Xả nước tự do
Nếu nước đã tách lớp và lắng xuống đáy bồn, có thể xả nước tại điểm thấp phù hợp.
Sau đó vẫn cần kiểm tra lại dầu vì một phần nước có thể còn phân tán hoặc hòa tan.
Lọc bằng phần tử hấp thụ nước
Một số loại lọc được thiết kế để giữ một lượng nước nhất định. Phương pháp này phù hợp với một số trường hợp nhiễm nước ở mức không quá lớn.
Thiết bị lọc tách nước chuyên dụng
Với hệ thống lớn hoặc cần xử lý nước hiệu quả hơn, có thể sử dụng thiết bị lọc/tách nước chuyên dụng như hệ thống khử nước chân không hoặc công nghệ phù hợp khác.
Việc lựa chọn phương pháp cần dựa vào lượng dầu, lượng nước, loại dầu và yêu cầu độ sạch.
Thay dầu
Nếu dầu đã suy giảm mạnh, nhiễm nước nghiêm trọng hoặc hình thành nhiều cặn, thay dầu có thể là giải pháp phù hợp hơn.
Tham khảo thêm dầu thủy lực bao lâu thay một lần và dấu hiệu cần thay dầu.
Tại sao thay dầu mới rồi vẫn tiếp tục nhiễm nước?
Nguyên nhân thường là nguồn nước chưa được xử lý.
Ví dụ bộ làm mát vẫn bị rò, bộ thở không phù hợp, nước mưa vẫn xâm nhập hoặc bồn chứa dầu mới bị nhiễm nước.
Trong trường hợp này, việc thay dầu liên tục vừa tốn chi phí vừa không giải quyết được vấn đề.
Trình tự đúng nên là:
- Xác định nguồn nước.
- Ngăn nước tiếp tục xâm nhập.
- Đánh giá tình trạng dầu.
- Chọn phương pháp loại nước hoặc thay dầu.
- Kiểm tra lại sau khi máy vận hành.
Nhiễm nước có làm dầu thủy lực bị đen không?
Có thể có liên quan nhưng không phải cứ dầu đen là do nước.
Dầu chuyển màu đen còn có thể liên quan đến nhiệt độ cao, oxy hóa, cặn bẩn, pha trộn dầu hoặc mài mòn cơ khí.
Nếu dầu chuyển sẫm màu bất thường, xem bài dầu thủy lực bị đen: 7 nguyên nhân và cách xử lý.
Cách hạn chế nước xâm nhập vào dầu thủy lực
- Kiểm tra nắp bồn và các vị trí làm kín.
- Bảo dưỡng bộ thở của bồn dầu.
- Hạn chế phun nước áp lực trực tiếp vào vị trí có khả năng xâm nhập.
- Kiểm tra bộ làm mát khi nghi ngờ rò rỉ.
- Bảo quản phuy dầu mới ở nơi khô ráo, có mái che.
- Sử dụng dụng cụ châm dầu sạch và khô.
- Kiểm tra nước trong dầu định kỳ đối với hệ thống quan trọng.
- Xử lý sớm khi phát hiện dầu đục hoặc có nước tự do.
5 sai lầm thường gặp khi dầu thủy lực nhiễm nước
1. Dầu chưa trắng sữa nên cho rằng không có nước
Nước ở mức thấp hoặc dạng hòa tan có thể chưa làm dầu trắng đục rõ rệt.
2. Chỉ thay dầu mà không tìm nguồn nước
Nếu nguyên nhân chưa được xử lý, dầu mới có thể tiếp tục nhiễm nước.
3. Áp dụng một giới hạn ppm cho tất cả máy
Mỗi hệ thống có yêu cầu khác nhau. Nên tham khảo yêu cầu thiết bị và dầu sử dụng.
4. Xả nước đáy bồn rồi cho rằng đã xử lý hoàn toàn
Việc xả chỉ loại được phần nước tự do có thể thoát ra tại vị trí xả.
5. Pha thêm dầu mới để giảm tỷ lệ nước
Châm thêm dầu không giải quyết nguồn nước và không phải phương pháp xử lý nhiễm nước đúng cách.
Câu hỏi thường gặp
Dầu thủy lực có một ít nước có sử dụng được không?
Cần xác định lượng nước và giới hạn cho phép của hệ thống. Không thể kết luận chỉ bằng việc nhìn thấy hoặc không nhìn thấy nước.
Dầu thủy lực nhiễm nước có màu gì?
Khi nước phân tán nhiều, dầu thường đục hoặc trắng sữa. Tuy nhiên ở mức nước thấp dầu vẫn có thể nhìn tương đối trong.
Nước có lắng xuống đáy bồn dầu không?
Nước tự do có thể lắng xuống đáy do có khối lượng riêng lớn hơn dầu, nhưng nước hòa tan hoặc phân tán không nhất thiết tách lớp rõ ràng.
Có thể lọc nước khỏi dầu thủy lực không?
Có thể trong nhiều trường hợp, nhưng phương pháp phụ thuộc vào dạng nước, lượng nước, loại dầu và thiết bị lọc.
Dầu trắng sữa có phải chắc chắn bị nước không?
Nước là một nguyên nhân rất thường gặp, nhưng cần kiểm tra thực tế để loại trừ các nguyên nhân khác gây đục dầu.
Thay dầu mới có hết nhiễm nước không?
Chỉ khi nguồn nước đã được xử lý. Nếu nước tiếp tục xâm nhập, dầu mới cũng sẽ bị nhiễm trở lại.
Dầu nhiễm nước có làm nổi bọt không?
Nước có thể ảnh hưởng đến đặc tính tạo bọt và khả năng thoát khí của dầu, nhưng nổi bọt cũng có nhiều nguyên nhân khác như lọt khí đường hút hoặc mức dầu không phù hợp.
Nên kiểm tra nước trong dầu bằng cách nào chính xác?
Đối với yêu cầu định lượng, nên lấy mẫu đúng cách và sử dụng phương pháp phân tích phù hợp thay vì chỉ quan sát bằng mắt.
Khi cần thay dầu thủy lực nên chọn loại nào?
Nếu kết quả kiểm tra cho thấy dầu cần thay, cần chọn đúng cấp độ nhớt và cấp chất lượng theo yêu cầu của thiết bị, thay vì tự ý chuyển sang dầu đặc hơn hoặc khác loại.
Có thể tham khảo bảng giá dầu thủy lực 32, 46, 68 mới nhất để tham khảo các dòng dầu phù hợp sau khi xác định đúng yêu cầu kỹ thuật của máy.
Kết luận
Dầu thủy lực bị nhiễm nước cần được xử lý từ nguyên nhân, không chỉ xử lý phần dầu. Nước có thể xâm nhập do hơi ẩm ngưng tụ, nước mưa, vệ sinh máy, bộ làm mát bị rò, phớt hỏng hoặc khâu bảo quản dầu không phù hợp.
Khi phát hiện nước, nên thực hiện theo trình tự: xác định nguồn nước → ngăn nước xâm nhập → đánh giá mức độ nhiễm → kiểm tra tình trạng dầu → lựa chọn phương pháp tách nước hoặc thay dầu phù hợp.
Đối với các hệ thống chứa lượng dầu lớn hoặc thiết bị có giá trị cao, việc lấy mẫu và phân tích dầu trước khi thay toàn bộ có thể giúp đưa ra quyết định hợp lý hơn và tránh chi phí không cần thiết.
